Sobieszczański wziął na warsztat naprawdę mocny temat i zabrał się za niego z pewnym określonym pomysłem. Czy podołał?
Bardzo cenię czarno-białe filmy. Jestem także fanem sztuki przeciwstawiającej się współczesnej kulturze instant hołdującej szybkości, płyciźnie i bezrefleksyjności… i mimo tego mam spory problem z filmem Macieja Sobieszczańskiego. W „Przez ścianę” łatwiej docenić bowiem konsekwencję reżysera, niż dać się porwać opowieści przedstawionej na ekranie.
^ Maria Dębska w filmie „Przez ścianę” (fot. Bartosz Mrozowski; materiały prasowe)
Ten film jest po prostu nudny.
Nie oczekuję pościgów, strzelanin i dialogów, które staną się fundamentem dla wiralowych filmików w mediach społecznościowych – to nigdy nie był typ kina, z jakim czułem więź. Tymczasem „Przez ścianę” jest naprawdę momentami przerostem minimalistycznej formy nad treścią; filmem, który mógłby być o połowę krótszy i nie straciłaby na tym ani fabuła, ani widzowie.
Wróćmy jednak do początku. Punktem wyjścia dla „Przez ścianę” jest autentyczna historia Wiesławy Pajdak i Jerzego Śmiechowskiego, którym przyszło żyć – a właściwie zmagać się z życiem – w powojennej Polsce, w czasach, kiedy nasz kraj budował na nowo swoją tożsamość, robiąc to niestety pod dyktando ZSRR. Bohaterowie nie wiedzą o swoim istnieniu aż do 1947 roku, kiedy to łącz ich… ściana – ściana, warto dodać, nietypowa, bo oddzielająca cele, w których przebywają. Nawiązany za pomocą wystukiwanego alfabetu Morse’a kontakt przeistacza się w wielogodzinne rozmowy o przyszłości i planach na życie po opuszczeniu więzienia, które zbliżają Wiesławę i Jerzego na tyle, że ci postanawiają zostać parą. Romantyzm opowieści przesycony jest prawdziwą emocjonalną bliskością i sile uczucia, które rodzi się niepostrzeżenie, wbrew logice i warunkom, w jakich przyszło funkcjonować. Problem w tym, że ta wydawałoby się piękna seria scen niesamowicie się dłuży. Rozumiem chęć oddania realiów całej sytuacji i trzymanie się na przykład rzeczywistego tempa „wystukiwanych rozmów”, jednak te swoiste dialogi zbytnio dominują tę część filmu, a jego twórcy nie dostarczają widzom niczego, co mogłoby chociaż na chwilę przełamać ten nużący schemat.
Uwaga skupia się przede wszystkim na Wiesławie. Kiedy historia prezentowana jest z jej perspektywy, Jerzy pozostaje ukryty praktycznie do samego końca. To zabieg dla mnie zrozumiały, ale tylko częściowo, bo akcentujący tęsknotę i samotność postaci, która czeka na swoją miłość. Tymczasem miłość, jako uczucie, wymaga przecież wzajemności. Kiedy w „Przez ścianę” brak jest drugiej perspektywy, emocje te zdają się blednąć, a pojawienie się Śmiechowskiego (w tej roli Jakub Gierszał) dopiero w finale, nagle przyśpiesza bieg wydarzeń, co jest jakby próbą nadrobienia czasu straconego na przeciągnięte wcześniejsze sceny. Powtarzam raz jeszcze: nie wymagam od tej historii szaleńczego i nowoczesnego montażu lub zwrotów akcji, które przeinaczyłyby prawdziwą historię. Oczekuję natomiast jakiegokolwiek powodu, by moja uwaga pozostała blisko bohaterki na dłużej.
Nie można odmówić talentu Marii Dębskiej, która… zagrała to, czego wymagał od niej reżyser – nauczyła się Morse’a i stukała w ścianę. Na szczęście scenariusz przewidział także okazje, w których aktorka mogła pokazać się z dobrej strony. Filmowa Wiesława jest bezradna wobec systemu do tego stopnia, że każda jej porażka boli nie tylko ją, ale i każdego widza. Jej potrzeba bliskości, wręcz krzykliwa w pełnowymiarowym milczeniu, ma romantyczny rys, ale jest jednocześnie zbyt jednopoziomowa. Wszak kontakt z kimś niewidzianym (obcym!) stawia szereg pytań o wyobrażenie tej drugiej osoby, o zaufanie wobec niej i wreszcie, najważniejsze, o granicę między miłością a rozpaczliwą potrzebą ocalenia. Przyjęta przez twórców perspektywa aż prosi się przecież o rozwinięcie tych napięć. Wydaje mi się, że zbyt łatwo podporządkowano wszystko dość naiwnemu przekonaniu, że bliskość sama w sobie będzie odpowiedzią na wszystko.
Sobieszczański wziął na warsztat naprawdę mocny temat i zabrał się za niego z pewnym określonym pomysłem. Finał tych zmagań okazał się jednak taki, że powstały film pozostawił niedosyt, który nie pozwala, aby mówić i pisać o nim jako o stuprocentowym dziele.
Oficjalna premiera „Przez ścianę” w polskich kinach zaplanowana została na 1 stycznia 2027 roku. Film nagrodzono już Złotymi Lwami na Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych, którego 51. edycja odbyła się we wrześniu tego roku w Gdyni. Przedpremierowe pokazy mały miejsce w krajowych kinach 11 listopada w ramach Dnia Kina Polskiego. (MAK)
Skomentuj